Najczęściej deski szalunkowe wykonuje się z tarcicy iglastej, przede wszystkim sosnowej albo świerkowej. W tym zastosowaniu gatunek drewna ma jednak mniejsze znaczenie niż cena, dostępność, grubość i stan techniczny desek. Szalunek jest zwykle elementem pomocniczym i tymczasowym, dlatego nie ma potrzeby stosowania drewna o walorach meblowych. Liczy się materiał łatwy do kupienia w większej ilości, wystarczająco sztywny i odporny na obciążenie mieszanką betonową.
Z jakiego drewna najlepiej wykonać deski szalunkowe?
Standardem na budowie jest tarcica iglasta – sosna, świerk albo dostępna w składzie mieszanka tych gatunków. Drewno iglaste jest powszechne, stosunkowo tanie i łatwe w obróbce. Można je przyciąć, skręcić z kantówkami oraz wykorzystać przy szalowaniu fundamentów, ścian, wieńców i stropów.
Przy wyborze nie warto kierować się wyglądem deski ani szukać drogiego gatunku. Ważniejsze są proste krawędzie, niewielka liczba wad osłabiających przekrój, właściwa grubość oraz możliwość ponownego wykorzystania materiału. W wielu przypadkach stosuje się deski o grubości około 25 mm, ale dokładny przekrój trzeba dopasować do rozstawu podpór i przewidywanego parcia betonu.
Sosna czy świerk – co wybrać?
Oba gatunki nadają się do typowych prac szalunkowych. Różnice między nimi mogą mieć znaczenie przy selekcji materiału, lecz w budownictwie jednorodzinnym zwykle nie przesądzają o powodzeniu całego szalunku. O jego bezpieczeństwie decydują także rozstaw podpór, sposób połączenia desek i stan techniczny tarcicy.
| Cecha | Sosna | Świerk |
|---|---|---|
| Dostępność | Bardzo duża, często dostępna jako standardowa tarcica budowlana. | Duża, często sprzedawany razem z inną tarcicą iglastą. |
| Wytrzymałość | Zwykle dobrze sprawdza się przy obciążeniach typowych dla szalunków. | Wystarczająca do wielu zastosowań, pod warunkiem dobrego stanu desek. |
| Odporność na wilgoć | Kontakt z mokrym betonem może powodować pęcznienie i późniejsze odkształcenia. | Także wymaga ochrony przed długotrwałym zawilgoceniem. |
| Skłonność do wypaczania | Zależy głównie od wilgotności, przekroju i jakości konkretnej deski. | Przy wilgoci również może się odkształcać, szczególnie gdy materiał jest cienki lub naprężony. |
Sosna bywa nieco cięższa i bardziej żywiczna, natomiast świerk często ma bardziej jednorodną, jasną strukturę. Nie oznacza to jednak, że jeden gatunek zawsze będzie lepszy. Przy zakupie ważniejsza jest konkretna partia drewna niż sama nazwa gatunku.
Deski surowe czy impregnowane?
Do jednorazowego szalowania fundamentu najczęściej wystarczają deski surowe. Ich zaletą jest niższa cena, a po rozszalowaniu mogą jeszcze posłużyć do mniej wymagających prac. Impregnacja zaczyna mieć większy sens wtedy, gdy drewno ma być użyte kilka razy albo przez dłuższy czas będzie pozostawać w wilgotnym środowisku.
Deski impregnowane warto rozważyć w sytuacjach, w których liczy się większa trwałość materiału:
- Wielokrotne użycie – przy kilku etapach budowy lub wielu podobnych realizacjach.
- Długi kontakt z wilgocią – gdy szalunek może długo pozostawać na zewnątrz albo w wilgotnym wykopie.
- Ochrona przed degradacją biologiczną – gdy drewno będzie przechowywane w warunkach sprzyjających rozwojowi grzybów.
- Łatwiejsze rozszalowanie i czyszczenie – zabezpieczona powierzchnia może mniej nasiąkać i łatwiej oddzielać się od stwardniałego betonu.
Impregnacja nie zastępuje poprawnego składowania. Deski należy układać nad gruntem, zabezpieczyć przed opadami i zapewnić im przewiew. Przy pojedynczym szalunku różnica w cenie między materiałem surowym a impregnowanym często nie uzasadnia droższego wariantu.
Na co zwrócić uwagę przy zakupie?
Najpierw sprawdź przekrój oraz prostoliniowość desek. Zbyt cienki materiał może uginać się pod naporem mieszanki, a mocno skrzywione elementy utrudniają uzyskanie równej płaszczyzny. Deska o grubości około 25 mm jest częstym wyborem, ale jej przydatność zależy od konstrukcji całego szalunku, nie od samego wymiaru.
Obejrzyj także sęki, pęknięcia i zakończenia desek. Pojedyncze zdrowe sęki nie muszą dyskwalifikować tarcicy, natomiast duże, wypadające sęki oraz pęknięcia biegnące wzdłuż elementu mogą wyraźnie osłabić deskę. Nie wybieraj materiału z dużą liczbą takich wad, zwłaszcza do elementów przenoszących większe parcie betonu.
Wilgotność drewna również ma znaczenie. Bardzo suche deski mogą szybko chłonąć wodę z mieszanki betonowej. Wpływa to na powierzchniową warstwę betonu i może zakłócać jego prawidłowe wiązanie. Przed betonowaniem warto zwilżyć suche drewno, ale bez pozostawiania kałuż i nadmiaru wody wewnątrz szalunku.
W szalunkach nie wygrywa najdroższy gatunek drewna, lecz dobrze dobrana, prosta i wystarczająco sztywna tarcica. Przy jednorazowym użyciu sosna lub świerk w zupełności zwykle wystarczą.
Najbardziej racjonalny wybór to zazwyczaj surowe deski sosnowe lub świerkowe z lokalnego składu, dobrane do obciążenia i planowanej liczby użyć. Impregnowana tarcica ma sens wtedy, gdy szalunek będzie pracował wielokrotnie albo długo pozostanie narażony na wilgoć.
