Oznaczenie calowe rury nie oznacza jej rzeczywistej średnicy zewnętrznej. Rura 1/2 cala ma zwykle 21,3 mm średnicy zewnętrznej, a rura 1 cal – 33,7 mm. W hydraulice cale odnoszą się najczęściej do rozmiaru gwintu lub średnicy nominalnej, dlatego nie należy stosować prostego przeliczenia 1 cal = 25,4 mm do wymiaru zewnętrznego rury.
Rura calowa – ile ma milimetrów?
Poniższa tabela dotyczy najczęściej spotykanych rur stalowych z gwintem rurowym BSP. Podane średnice zewnętrzne odnoszą się do wymiarów stosowanych w normach ISO/EN, między innymi ISO 4200 i EN 10220. Przy zakupie konkretnego produktu zawsze sprawdź kartę techniczną, ponieważ inna norma, materiał lub seria wykonania może zmienić wymiar.
| DN | Rozmiar calowy | Średnica zewnętrzna OD |
|---|---|---|
| DN6 | 1/8 cala | 10,2 mm |
| DN8 | 1/4 cala | 13,5 mm |
| DN10 | 3/8 cala | 17,2 mm |
| DN15 | 1/2 cala | 21,3 mm |
| DN20 | 3/4 cala | 26,9 mm |
| DN25 | 1 cal | 33,7 mm |
| DN32 | 1 1/4 cala | 42,4 mm |
| DN40 | 1 1/2 cala | 48,3 mm |
| DN50 | 2 cale | 60,3 mm |
| DN65 | 2 1/2 cala | 76,1 mm |
| DN80 | 3 cale | 88,9 mm |
| DN100 | 4 cale | 114,3 mm |
Najczęściej poszukiwane odpowiedniki to 1/2 cala = DN15 = 21,3 mm OD, 3/4 cala = DN20 = 26,9 mm OD, 1 cal = DN25 = 33,7 mm OD oraz 2 cale = DN50 = 60,3 mm OD. Wartość 25,4 mm jest matematycznym przeliczeniem jednego cala, ale nie średnicą zewnętrzną rury oznaczonej jako 1 cal.
DN, OD i ID – co oznaczają te skróty?
Wymiary rur opisuje się kilkoma różnymi parametrami. Ich rozróżnienie jest ważne przy doborze złączek, gwintów i uszczelnień:
- DN – średnica nominalna, czyli umowne oznaczenie rozmiaru rury i armatury. Nie jest dokładnym wymiarem fizycznym.
- OD – średnica zewnętrzna rury, mierzona po jej zewnętrznej stronie. To ten wymiar najczęściej decyduje o dopasowaniu obejmy lub złączki zaciskowej.
- ID – średnica wewnętrzna, czyli rzeczywisty przelot dla wody, powietrza lub innego medium. Zależy między innymi od grubości ścianki.
Dlatego „półcalówka” nie ma 12,7 mm średnicy zewnętrznej, choć 0,5 × 25,4 mm daje właśnie 12,7 mm. W przypadku rury stalowej 1/2 cala oznaczenie odnosi się do historycznego rozmiaru nominalnego i gwintu, a jej zewnętrzna średnica wynosi około 21,3 mm. Gwint rurowy BSP jest standaryzowany między innymi przez ISO 7 i EN 10226.
Czy materiał rury zmienia sposób oznaczania?
Tak. Tabela dla rur stalowych nie może być bezpośrednio używana do każdego rodzaju instalacji. Rury miedziane i z tworzyw sztucznych najczęściej opisuje się rzeczywistą średnicą zewnętrzną w milimetrach.
| Materiał | Typowe oznaczenie | Na co zwrócić uwagę? |
|---|---|---|
| Stal | Cale lub DN | Cal zwykle opisuje rozmiar nominalny albo gwint, a nie OD. |
| Miedź | Średnica zewnętrzna w mm | Popularne wymiary to między innymi 15, 18 i 22 mm. |
| PP-R, PEX, PE | Średnica zewnętrzna w mm | Przykładowo 20, 25, 32 lub 40 mm nie oznacza bezpośrednio wymiaru calowego. |
Przykładowo rura PP-R o średnicy zewnętrznej 32 mm jest często traktowana jako przybliżony odpowiednik instalacji 1 cal, czyli DN25. Nie jest to jednak zamiana wymiarów jeden do jednego. O zgodności decydują także grubość ścianki, rodzaj połączenia i standard zastosowanej armatury.
Jak poprawnie zmierzyć rurę?
Przed zakupem złączki lub wymianą odcinka instalacji wykonaj pomiar w kilku krokach:
- Użyj suwmiarki i zmierz średnicę zewnętrzną w kilku miejscach, aby wykluczyć odkształcenie rury.
- Jeśli nie masz suwmiarki, zmierz obwód taśmą i podziel wynik przez 3,14, otrzymując przybliżoną średnicę zewnętrzną.
- Sprawdź, czy mierzysz korpus rury, czy zewnętrzną średnicę gwintu, ponieważ te wartości nie muszą być takie same.
- Porównaj wynik z tabelą dla właściwego materiału i normy, a nie tylko z oznaczeniem calowym na starej armaturze.
W przypadku rur stalowych przydatne są normy ISO/EN, natomiast produkty wykonane według ASTM lub innych standardów mogą mieć nieco inne średnice zewnętrzne dla podobnych oznaczeń. Gdy dobierasz armaturę do instalacji ciśnieniowej, sprawdź jednocześnie DN, typ gwintu oraz rzeczywisty OD podany przez producenta.
