Huba nie jest nazwą jednego gatunku, dlatego nie da się odpowiedzieć jednym słowem, czy jest trująca. Większość hub jest niejadalna z powodu twardej, zdrewniałej struktury, a nie toksyczności. Bez pewnej identyfikacji nie należy jednak żadnej huby spożywać.
Czym właściwie jest huba?
„Huba” to potoczna nazwa wielu grzybów nadrzewnych. W Polsce występuje ich około 300 gatunków, różniących się wyglądem, trybem życia i przydatnością. Mogą tworzyć kopytowate, półeczkowate, muszlowate lub rozpostarte owocniki na pniach, konarach i pniakach.
To, co widzimy na drzewie, jest tylko owocnikiem, czyli częścią grzyba odpowiedzialną za wytwarzanie zarodników. Właściwa grzybnia może rozwijać się wewnątrz drewna przez długi czas, często bez widocznych objawów. Z tego powodu odcięcie owocnika nie zawsze oznacza usunięcie całej infekcji.
Niektóre gatunki są pasożytami żywych drzew. Inne działają jako saprotrofy i rozkładają martwe drewno. Są też grzyby, które najpierw zasiedlają osłabione drzewo, a po jego obumarciu nadal rozwijają się na drewnie. Dlatego określenie „trująca huba” jest dużym uproszczeniem. W praktyce ważniejsze jest rozróżnienie między toksycznością a niejadalnością.
Jadalność hub – które gatunki trzeba znać?
Większość hub nie nadaje się do jedzenia, ponieważ ich miąższ jest korkowaty, włóknisty albo twardy jak drewno. Nie oznacza to automatycznie, że są trujące. Istnieją jednak nadrzewne grzyby jadalne, a ich rozpoznanie wymaga doświadczenia. Sam kolor lub kształt owocnika nie wystarcza, ponieważ podobne gatunki mogą różnić się właściwościami.
| Gatunek | Jadalność | Uwagi |
|---|---|---|
| Żółciak siarkowy | Jadalny tylko młody | Młode, miękkie owocniki wymagają obróbki cieplnej. Starsze twardnieją i tracą walory kulinarne. |
| Boczniak ostrygowaty | Jadalny | Rośnie głównie na martwym drewnie drzew liściastych. Jest także powszechnie uprawiany. |
| Hubiak pospolity | Niejadalny | Wieloletni, zdrewniały owocnik w kształcie kopyta. Dawniej wykorzystywano go do produkcji hubki. |
| Białoporek brzozowy | Niejadalny | Rośnie na brzozach. W medycynie ludowej wykorzystywano go jako materiał opatrunkowy, ale nie jest to zalecenie medyczne. |
| Szmaciak gałęzisty | Jadalny, lecz chroniony | W Polsce objęty ochroną gatunkową, dlatego nie wolno go pozyskiwać ze stanowisk naturalnych. |
Żółciak siarkowy wyróżnia się żółtą lub żółtopomarańczową barwą i rośnie zwykle na żywych drzewach liściastych. Do spożycia nadają się wyłącznie młode owocniki, po ugotowaniu lub innym przygotowaniu zgodnym z zasadami obróbki grzybów. Nie wolno kierować się samym podobieństwem do zdjęcia w atlasie.
Białoporek brzozowy bywa nazywany hubą brzozową. Jego dawne zastosowania w medycynie ludowej są ciekawostką historyczną, a nie podstawą do samodzielnego przygotowywania naparów, nalewek czy preparatów. Podobnie błyskoporek podkorowy, znany jako czaga, nie powinien być zbierany ani stosowany bez sprawdzenia aktualnych przepisów dotyczących ochrony gatunkowej i bez konsultacji ze specjalistą.
Przed spożyciem grzyba nadrzewnego trzeba mieć pewność nie tylko co do rodzaju, lecz także gatunku, wieku owocnika i jego stanu. Aplikacja telefoniczna, pojedyncze zdjęcie lub ogólne podobieństwo nie dają wystarczającej gwarancji. W razie wątpliwości grzyba nie należy jeść.
Co oznacza huba dla drzewa w ogrodzie?
Owocnik na żywym drzewie często wskazuje, że wewnątrz rozwija się grzybnia. Zarodniki mogą wnikać przez rany po cięciu, złamane gałęzie, pęknięcia kory i uszkodzenia mechaniczne. Grzybnia wydziela enzymy rozkładające składniki drewna, między innymi celulozę, hemicelulozę i ligninę.
Skutkiem może być zgnilizna biała, w której drewno staje się jasne, włókniste i gąbczaste, albo zgnilizna brunatna, powodująca ciemnienie, pękanie i kruszenie się drewna. Pień lub konar traci wtedy wytrzymałość, nawet jeśli z zewnątrz wygląda jeszcze stabilnie.
Sama obecność huby nie pozwala od razu przesądzić, że drzewo trzeba wyciąć. Znaczenie ma gatunek grzyba, miejsce jego występowania, rozległość zgnilizny, wiek drzewa i stan konarów. Owocnik na pojedynczej, odległej gałęzi daje zwykle więcej możliwości działania niż huba u podstawy pnia albo przy szyjce korzeniowej. Gdy grzyb odrasta w kilku miejscach, drzewo jest cenne lub znajduje się w pobliżu ludzi i budynków, ocenę powinien wykonać arborysta.
Jak postępować po znalezieniu huby na drzewie?
Usunięcie owocnika ogranicza rozsiewanie zarodników, ale nie likwiduje grzybni ukrytej w drewnie. Przy niewielkim ognisku na konarze można wykonać podstawowe czynności pielęgnacyjne, zachowując ostrożność. Procedura wygląda następująco:
- Odcięcie owocnika – usuń całą widoczną hubę ostrą piłą lub innym narzędziem przeznaczonym do prac ogrodniczych. Nie rozrywaj jej rękami, zwłaszcza gdy nie znasz gatunku.
- Oczyszczenie rany – usuń luźne fragmenty kory i martwego drewna, ale nie powiększaj rany bez potrzeby. Przy głębokiej zgniliźnie nie próbuj samodzielnie drążyć pnia.
- Dezynfekcja narzędzi – przed pracą i po jej zakończeniu oczyść oraz zdezynfekuj narzędzia, aby ograniczyć przenoszenie patogenów na inne drzewa.
- Zabezpieczenie miejsca – ranę można pokryć preparatem przeznaczonym do ochrony ran drzew, zgodnie z etykietą. Jeśli stosujesz maść ogrodniczą, wybierz produkt dopuszczony do danego zastosowania, ewentualnie z dodatkiem fungicydu.
- Ocena drzewa – sprawdź, czy nie ma pęknięć, martwych konarów, wycieków, ubytków i kolejnych owocników. Przy objawach rozległej zgnilizny zleć ocenę fachowcowi.
Nie należy stosować na własną rękę silniejszych niż zalecane stężeń środków grzybobójczych ani wypalać rany. Takie działania mogą uszkodzić żywe tkanki i nie zatrzymają grzybni znajdującej się głębiej. Najlepszą profilaktykę stanowi ograniczanie ran, prawidłowe cięcie, podlewanie podczas suszy i regularna kontrola starszych drzew.
W pielęgnacji ogrodu pomagają zwłaszcza następujące działania:
- zabezpieczanie większych ran po cięciu i złamaniu zgodnie z zaleceniami dla danego gatunku drzewa,
- usuwanie suchych i uszkodzonych gałęzi w sposób, który nie pozostawia niepotrzebnych ran,
- kontrola pni, rozwidleń i podstawy drzewa przynajmniej raz w sezonie,
- usuwanie materiału z owocnikami z ogrodu, aby ograniczyć jego kontakt z innymi drzewami.
Czy huba może zaszkodzić psu lub kotu?
Nie każdy gatunek został dokładnie przebadany pod kątem toksyczności dla zwierząt. Dlatego nieznaną hubę należy traktować jako potencjalnie szkodliwą. Twardy owocnik może być dla większości zwierząt mało atrakcyjny, ale pies lub kot może odgryźć jego fragment podczas zabawy albo z ciekawości.
Najbezpieczniej usunąć hubę z zasięgu zwierząt i pilnować pupila podczas spacerów w lesie. Jeśli podejrzewasz, że zwierzę zjadło fragment grzyba, nie wywołuj samodzielnie wymiotów. Skontaktuj się z lekarzem weterynarii i, jeśli to możliwe, zachowaj próbkę lub zdjęcie owocnika do identyfikacji.
